સમતુલા કસરતો ઘણા ચક્કર અથવા અસ્થિરતા ધરાવતા દર્દીઓમાં ઉપયોગી બની શકે છે, પરંતુ દરેક દર્દીને એકસરખી કસરત આપવી યોગ્ય નથી. કેટલાક લોકોને BPPV હોય છે, કેટલાકને લાંબા સમયથી સંતુલનમાં અસ્થિરતા, કેટલાકને વેસ્ટિબ્યુલર ન્યુરાઇટિસ પછી ધીમું સુધારું, અને કેટલાકને ચાલવામાં ભય. આવી સ્થિતિમાં ઘરે કરાય એવી સરળ અને સુરક્ષિત કસરતો મદદરૂપ બને છે.
In my clinic, હું દર્દીઓને પહેલા સમજાવું છું કે સમતુલા કસરતોનો હેતુ “ચક્કર દબાવવો” નથી, પણ મગજને શરીર અને આંખની માહિતી સાથે ફરીથી એડજસ્ટ થવામાં મદદ કરવી છે. જો કસરત દરમિયાન દર્દી પડવાની શક્યતા હોય, તો સાવચેતી સૌથી અગત્યની છે.
વિષય સૂચિ
સમતુલા કસરતો શું છે?
સમતુલા કસરતો એ એવી હરકતો છે જેનાથી આંખ, માથું, પગ અને શરીર વચ્ચેનું સમન્વય સુધારવામાં મદદ મળે. કેટલાક દર્દીઓમાં માથું હલાવતાં ચક્કર આવે, કેટલાકમાં ચાલવામાં અસ્થિરતા હોય, અને કેટલાકને લાંબા સમય સુધી ઉભા રહી શકાય નહીં. આવી સ્થિતિમાં ધીમે ધીમે કરાયેલી કસરતો ઉપયોગી બની શકે છે.
ઘરે કરી શકાય એવી સરળ કસરતો
ઘરે કરાતી કસરતો માટે ખુરશી, દિવાલ, અથવા કોઈને સહાય માટે નજીક રાખવું સારું. કસરતો ધીમે શરૂ કરવી અને શરીરની મર્યાદા પ્રમાણે વધારવી.
10 સરળ સમતુલા કસરતો
- એક બિંદુ પર નજર સ્થિર રાખવી.
- માથું ધીમે ડાબે-જમણે ફેરવવું.
- માથું ધીમે ઉપર-નીચે કરવું.
- ખુરશી પરથી બેસવું અને ઊભા થવાનું પુનરાવર્તન.
- દિવાલની નજીક ઉભા રહીને પગ નજીક રાખવા.
- એક પગ આગળ અને બીજો પાછળ રાખીને સંતુલન જાળવવું.
- ધીમે ધીમે સીધી લાઇનમાં ચાલવાનો પ્રયાસ.
- ખુરશી પકડીને એડી અને આંગળી પર ઊભા થવું.
- જગ્યા પર ધીમું પગ માર્ચ કરવું.
- ચાલતા ચાલતા માથું થોડું ફેરવવું, જો સલામત લાગે તો જ.
આ કસરતો બધાને સમાન રીતે યોગ્ય નહીં હોય. જો દર્દીને BPPVનો સક્રિય એપિસોડ હોય, તો પહેલા યોગ્ય મેનુવર અથવા નિદાન જરૂરી હોઈ શકે છે.
સુરક્ષાની કાળજી
- એકલા ન કરો જો પડવાનો ભય હોય
- દિવાલ અથવા મજબૂત ટેકો નજીક રાખો
- ચક્કર વધે તો તરત બેસી જાવ
- હઠથી ઝડપ ન વધારવી
- દર્દીને ગરદન અથવા ઘૂંટણની સમસ્યા હોય તો ફેરફાર સાથે કરવી
ક્યારે કસરત બંધ કરવી?
નીચેના લક્ષણો હોય તો કસરત બંધ કરીને ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ:
- ચક્કર ખૂબ વધે
- બેહોશી જેવી લાગણી થાય
- સાંભળવામાં ફેરફાર થાય
- હાથ-પગમાં નબળાઈ અથવા બોલવામાં તકલીફ થાય
- પડવાની નજીકની ઘટના બને
સંબંધિત વાંચન:
મેડિકલ નોંધ: સમતુલા કસરતો સહાયક હોઈ શકે છે, પરંતુ ખોટા નિદાનમાં અથવા પડવાના ઊંચા જોખમમાં તે નુકસાનકારક પણ બની શકે છે. જરૂર હોય તો નિષ્ણાતની માર્ગદર્શન હેઠળ જ શરૂ કરવી.
পরামর্শের জন্য: WhatsApp / কল +91 7393062200 — ডঃ প্রতীক পোরওয়াল, ENT.