VNG test Punjabi: ਚੱਕਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਦੋਂ ਕਰਾਈਏ?

ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ: VNG test Punjabi ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਕਮਜ਼ੋਰੀ”, “gas”, “ਥਕਾਵਟ” ਜਾਂ “ਉਮਰ ਦੀ ਗੱਲ” ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। VNG test ਅੱਖਾਂ ਦੀ movement record ਕਰਕੇ ਚੱਕਰ ਦਾ pattern ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰ ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਵਟ, ਸਿਰ ਮੋੜਨਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਝੁਕਣਾ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼/ਭਰਾਵ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੁਰਨਾ ਡਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

VNG test Punjabi: ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੀ track ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਇੱਕ ਛੋਟੀ diary ਬਣਾਓ। ਉਸ ਵਿੱਚ attack ਦਾ ਸਮਾਂ, duration, trigger, ਉਲਟੀ, headache, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਭਰਾਵ, tinnitus, hearing change, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ, ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਡਰ, BP/sugar problem, walking safety, current medicines ਅਤੇ recovery time ਲਿਖੋ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਬਸ ਚੱਕਰ ਹੈ”, ਪਰ doctor ਲਈ ਇਹ detail diagnosis ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ: ਕਮਰਾ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ balance ਬਿਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਸਾਹ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। Technical ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ; ਸਹੀ ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ “ਸਿਰ ਘੁੰਮਣਾ”, “ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ”, “ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ”, “ਪੈਰ ਲੜਖੜਾਉਣਾ”, “ਉਲਟੀ ਵਰਗਾ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਕਦੋਂ routine review ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜੇ attack ਛੋਟਾ ਹੈ, ਮਰੀਜ਼ alert ਹੈ, ਬੋਲਣਾ/ਦੇਖਣਾ/ਤੁਰਨਾ normal ਹੈ, chest pain ਜਾਂ fainting ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ symptom ਵਾਰ-ਵਾਰ same pattern ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ planned ENT/vertigo review ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। Routine ਦਾ ਮਤਲਬ ignore ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਅਤੇ follow-up ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਹੋਵੇ।

BPPV ਵਰਗਾ ਚੱਕਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ bed ਵਿੱਚ ਕਰਵਟ ਲੈਣ, ਉੱਪਰ ਵੇਖਣ, ਥੱਲੇ ਝੁਕਣ ਜਾਂ position ਬਦਲਣ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। Vestibular weakness ਵਿੱਚ ਤੁਰਨਾ unsafe ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। Visual dizziness ਵਿੱਚ market, traffic, screen ਜਾਂ supermarket ਵਿੱਚ symptom ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। Faintness pattern ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਭੁੱਖ, dehydration, pain, ਡਰ ਜਾਂ BP change ਦਾ role ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਦੇਖੇ?

Attack ਵੇਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ ਕਿ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅੱਖ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡਗਮਗਾਹਟ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ confusion ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ “ਕੱਲ੍ਹ ਦਿਖਾ ਦੇਵਾਂਗੇ” ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਜ਼ੁਰਗ, diabetes, BP, heart disease, blood thinner, previous fall, vision problem ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ fall prevention ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਚੱਕਰ ਵੀ fracture, ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਡਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਿਹੜੀ ਜਾਂਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਜਾਂਚ symptom pattern ਤੇ depend ਕਰਦੀ ਹੈ। Dix-Hallpike ਜਾਂ roll test BPPV ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। Audiometry hearing change, tinnitus ਜਾਂ ear fullness ਵਿੱਚ useful ਹੈ। VNG, vHIT ਜਾਂ VEMP ਵਰਗੇ vestibular tests ਤਦ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ movement, balance nerve ਜਾਂ inner ear function ਨੂੰ detail ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ। BP, sugar, hemoglobin, ECG ਜਾਂ physician/cardiology review fainting pattern ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Report ਆਪਣੇ ਆਪ diagnosis ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। Report ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, examination ਅਤੇ red flags ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। Normal report ਦਾ ਮਤਲਬ problem ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ abnormal report ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ treatment same ਨਹੀਂ।

ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਰੱਖੋ?

Attack ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਜਾਓ, support ਲਓ, ਹਨੇਰੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ avoid ਕਰੋ, bathroom ਵਿੱਚ anti-slip ਵਿਵਸਥਾ ਰੱਖੋ, ਰਾਤ ਨੂੰ light ਰੱਖੋ ਅਤੇ active dizziness ਵਿੱਚ driving ਨਾ ਕਰੋ। ਢਿੱਲੀ ਚੱਪਲ, ਫਿਸਲਣ ਵਾਲਾ floor, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤਾਰ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹਟਾਓ। ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਲਦੀ ਨਾ ਕਰੋ।

Internet ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ maneuver ਜਾਂ medicine ਬਦਲਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗਲਤ canal ਲਈ maneuver, ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ tablets, ਜਾਂ diagnosis clear ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ exercise ਕਰਨ ਨਾਲ confusion ਅਤੇ fall risk ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ pattern ਅਤੇ warning signs ਸਮਝੋ।

Helpful next pages

• VNG testing guide
• nystagmus guide
• ਚੱਕਰ ਦਾ ਮੁੱਖ guide
• ਚੱਕਰ diagnosis guide
• red flag check
• appointment/contact

Doctor ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਦੱਸਣਾ?

Doctor ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ symptom spinning ਹੈ ਜਾਂ faint feeling, ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ position ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ hearing ਘੱਟ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, headache/migraine history ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ family ਨੇ attack ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸੇ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅੱਖਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸਨ, walking ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ, confusion ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਪੁਰਾਣੀਆਂ prescriptions, audiometry, VNG, vHIT, VEMP, MRI/CT, ECG, BP/sugar reports ਅਤੇ current medicines ਦੀ list ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਹੀ diagnosis medicine list ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ sleep tablets, BP medicines ਜਾਂ diabetes medicines ਵਿੱਚ।

ਇਲਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Treatment diagnosis-based ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। BPPV ਵਿੱਚ canal-specific maneuver ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। Vestibular weakness ਵਿੱਚ rehabilitation ਅਤੇ gaze stabilization exercises ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। Hearing symptoms ਵਿੱਚ ear examination ਅਤੇ audiometry ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। Faintness pattern ਵਿੱਚ BP, heart rhythm, hydration, anemia ਜਾਂ medicine review ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Goal ਸਿਰਫ਼ “ਚੱਕਰ ਦੀ ਗੋਲੀ” ਨਹੀਂ। Goal ਹੈ safe walking, fewer attacks, ਸਹੀ diagnosis, family ਨੂੰ clear plan, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ symptom ਵਿੱਚ emergency ਜਾਣਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ।

Punjabi patient words ਨੂੰ note ਕਰੋ

ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸਿਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ”, “ਜ਼ਮੀਨ ਹਿਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ”, “ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ”, “ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ”, “ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਂਦੇ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ”, “ਕੰਨ ਬੰਦ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ” ਜਾਂ “ਦੀਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ”। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਗੱਲਾਂ doctor ਨੂੰ ਸਹੀ direction ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਡਰ ਕਾਰਨ ਗੱਲ ਛੁਪਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਡਿੱਗੇ, ਉਲਟੀ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਘੱਟ ਸੁਣਿਆ, ਨਵਾਂ ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ। “ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਹਲਕੀ ਕਰਨ ਨਾਲ diagnosis miss ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਘਰ ਦਾ ਸਧਾਰਨ rule ਰੱਖੋ: ਚੱਕਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਠਾਓ, ਸਹਾਰਾ ਦਿਓ, ਇਕੱਲੇ ਨਾ ਤੁਰਨ ਦਿਓ, ਅਤੇ red flags ਪੁੱਛੋ। ਮਰੀਜ਼ alert ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਦਿਓ। ਜੇ ਬੋਲਣਾ, ਦੇਖਣਾ, ਸੁਣਨਾ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਤੁਰਨਾ ਨਵਾਂ ਬਦਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਨਾ ਵੇਖੋ।

ਦਵਾਈ ਬਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦਾ risk ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ, ਕਦੋਂ ਰੋਕਣੀ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨੀ, ਇਹ doctor ਕੋਲੋਂ ਲਿਖਵਾ ਲਓ।

Exercise ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕਸਰਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। BPPV ਵਿੱਚ side ਅਤੇ canal ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾਂ repeated maneuver ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਲਟੀ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ imbalance ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। Balance rehabilitation ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਵਧਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Follow-up ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਤੇ ਲਿਖੋ: likely diagnosis ਕੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਜਾਂਚ pending ਹੈ, ਕਿਹੜੀ medicine ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ, ਕਿਹੜੀ exercise ਕਦੋਂ, ਕੀ avoid ਕਰਨਾ, ਕਿਹੜੇ signs ਤੇ emergency ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਦਿਖਾਉਣਾ। ਇਹ plan ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ attack ਵੇਲੇ ਘਬਰਾਹਟ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ attacks ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਵਧਣਾ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਡਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣਾ ਹੈ।

ਹਰ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਮਰੀਜ਼ ਹੁਣ safely ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੁਰਨਾ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉੱਠਣਾ, ਰਸੋਈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਕੰਮ ਚੱਕਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ plan ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੌਖਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ

ਚੱਕਰ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਠਾਓ ਜਾਂ ਲਿਟਾਓ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਬਾਥਰੂਮ, ਰਸੋਈ, ਸੀੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਓ। ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਗਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਬੋਲੀ ਅਟਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਬਦਲਿਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਜਾਂ ਲੱਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਾ ਕਰੋ।

ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ। ਫਰਸ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਢਿੱਲੀ ਚਟਾਈ, ਫਿਸਲਣ ਵਾਲੀ ਚੱਪਲ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤਾਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਰਸਤਾ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਰਵਟ ਬਦਲਦੇ ਹੀ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟ ਬੈਠ ਕੇ ਫਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।

ਘਰ ਵਾਲੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਣ ਕਿ ਚੱਕਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਆਇਆ, ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਆਇਆ, ਉਲਟੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੰਨ ਭਰਿਆ ਲੱਗਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ normal ਹੋਇਆ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ consultation ਵੇਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।

ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਲਓ?

ਜੇ ਮਰੀਜ਼ ਕਹੇ ਕਿ “ਅੱਜ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ”, “ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰੀਰ ਭਾਰੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ”, “ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ”, “ਦੋ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ”, “ਸੁਣਨਾ ਅਚਾਨਕ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ”, ਜਾਂ “ਸਿਰ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ”, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਘਬਰਾਹਟ ਸਮਝ ਕੇ ਨਾ ਟਾਲੋ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ inner ear ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ, ਖੂਨ ਦੇ ਦਬਾਅ, ਦਿਲ, sugar ਜਾਂ medicine ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਦਵਾਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖਾਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤੀ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਣਾ, ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਡਗਮਗਾਹਟ ਜਾਂ concentration ਘਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰੀਜ਼ ਨੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਨਮਾਜ਼/ਪਾਠ/ਪੂਜਾ ਲਈ ਬੈਠਣਾ-ਉੱਠਣਾ, ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ, ਦੁਕਾਨ, ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ “ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ” ਕਹਿਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਕਾਰਨ ਲੱਭ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਲਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ follow-up ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਪਹਿਲੀ visit ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ follow-up ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ follow-up ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਇਲਾਜ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਸਰਤਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਦਵਾਈ ਘਟਾਉਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਲਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਵਾਂ warning sign ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

Follow-up ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਇਹ ਦੱਸੇ ਕਿ attack ਘੱਟ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨੀਂਦ ਵਧੀ, walking better ਹੋਈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਡਰ ਘਟਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੰਨ ਦੇ symptoms ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ emergency plan ਸਮਝ ਆਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ plan ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤਾਂ doctor ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛੋ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਦਵਾਈ ਜਿੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਘਰ ਵਾਲੇ ਫਿਕਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦਾ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਗਲਤ ਆਦਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੱਕਰ, ਡਿੱਗਣਾ, ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਛੁਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੀ ਸਾਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਧਾਰਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੋ?

ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਹਲਕਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ, ਕਮਰਾ ਹਿੱਲਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਟ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜੇ ਮਰੀਜ਼ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰਚੀਆਂ, ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਵਾਹਨ ਰੋਕੋ, ਸਹਾਰਾ ਲਓ ਅਤੇ ਜਲਦੀਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚਣਾ ਇਲਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਡਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰਨ, ਬੈਠਣ, ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ। ਪਰ ਜੇ ਨਵਾਂ ਲੱਛਣ ਆਵੇ, ਤਕਲੀਫ਼ ਵਧੇ, ਜਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਡਗਮਗਾਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੋ।

FAQ

VNG test Punjabi ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਦੇਖੀਏ?

ਚੱਕਰ ਕਦੋਂ ਆਇਆ, ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਰਿਹਾ, ਕਿਹੜੀ position ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ hearing change ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੁਰਨਾ safe ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਲਿਖੋ।

ਕਦੋਂ emergency ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਕਮਜ਼ੋਰ, double vision, chest pain, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, sudden hearing loss, ਨਵਾਂ ਭਾਰੀ headache ਜਾਂ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ emergency care ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਕਿਹੜੇ doctor ਨੂੰ ਦਿਖਾਈਏ?

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੱਕਰ, BPPV ਵਰਗਾ spinning, tinnitus, hearing change, ਅੱਖਾਂ ਦੀ abnormal movement ਜਾਂ balance problem ਹੋਵੇ ਤਾਂ ENT/vertigo clinician review ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

Consultation ਵਿੱਚ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ?

ਪੁਰਾਣੀਆਂ prescriptions, medicine list, audiometry, VNG ਜਾਂ vestibular reports, scan reports ਅਤੇ 3-7 ਦਿਨ ਦੀ symptom diary ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ।

References

• NIDCD balance disorders overview

Appointment book ਕਰੋ ਜਾਂ call/WhatsApp 7393062200 ਤੇ vertigo evaluation ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।

Medical disclaimer: ਇਹ page education ਲਈ ਹੈ। Diagnosis ਅਤੇ treatment ਮਰੀਜ਼ ਦੀ history, examination ਅਤੇ reports ਦੇਖ ਕੇ ਤੈਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Emergency warning signs ਵਿੱਚ emergency unit ਜਾਓ।